Glossarium van termen in en rond de wereld van spiritualiteit

Aarden: je verbinden met de aardse werkelijkheid.

'Abdu'l-Bahá: zoon van Bahá'u'lláh, die het Bahá'í-geloof persoonlijk naar het Westen overbracht.

Absolute: de (goddelijke) grond van de realiteit.

Acupunctuur: alternatieve geneeswijze waarbij men fijne naalden op specifieke plaatsen in de huid van de patiënt steekt om de veronderstelde energiehuishouding die daarmee samenhangt te stimuleren, pijn te verdoven, etc..

Adam Quadmon of Phoos: In de gnostische scheppingsmythen de eerste mens, echter geschapen als 'lichtmens', dus als een geest, en pas later 'afgedaald in' een lichaam.

Adharma: zonde (Sanskriet).

Adherents: eigenlijk aanhangers. Naam van een website over duizenden religies.

Advaita: monistische hindoeïstische stroming die alleen de realiteit van God erkent (Sanskriet).

Agnosticisme: stroming die stelt dat bepaalde dingen niet gekend kunnen worden door de mens. Vaak gebruikt in verband met de vraag naar het bestaan van een godheid.

Agora: eigenlijk marktplein uit de Griekse oudheid, waar men veel discussieerde, vergelijkbaar met het Romeinse forum. Van daaruit: podium voor debatten.

Ahadith: Meervoud van Hadith (Arabisch; zie aldaar).

Ahimsâ: geweldloosheid (Sanskriet).

Akrodha: niet toornig worden, zelfbeheersing (Sanskriet).

Al-Akbar: 'De Grote', 1542-1605, zeer tolerant keizer van India en wijde omtrek.

Al-Allaha: 'De Hoogste' en 'De Ene'.

Al-Djahannan: de hel (Arabisch).

Al-Farabi: Islamitisch filosoof die Platonische staat voor ogen stond, geleid dus door de wijzen, en die tot op heden invloed heeft met name in Iran.

Al-Fitr: Dit is niet alleen de naam van een feest, maar ook het idee dat elke baby als moslim geboren wordt.

Al-Ghazali: Islamitisch filosoof en wetenschapper die geloof en wetenschap als gescheiden gebieden zag (1058-1128).

Al-Israa’: 'de nachtreis' (een visioen) van de profeet Mohammed, beschreven in Sura 17 van de Qur’an.

Al-Kindi (800-866): Een der eerste islamitische filosofen.

Al-Razi, ook Al-Razes genoemd: Islamitisch geleerde: filosoof, arts, psycholoog, enzovoorts (865-925). Zijn motto was: "Denk zelf!"

Alteriteit: andersheid.

Alterologie: leer, woord van de ander (alter).

Alternatieve subcultuur: subcultuur die op belangrijke punten afwijkt van (alternatieven aanreikt voor) de dominante cultuur.

Altruïsme: betrokkenheid bij anderen, staat tegenover egoïsme.

Amoreel: niet ingegeven door morele overwegingen van goed en kwaad.

Anachronistisch rudiment: een overblijfsel dat niet meer in deze tijd thuishoort.

Analoog: iets wat in belangrijke opzichten overeenkomt met het besprokene.

Anarchisme: politieke stroming die zoveel mogelijk de macht van de een over de ander afwijst, en in plaats daarvan kiest voor een maatschappij waarin beslissingen zoveel mogelijk worden genomen door mensen zelf.

Anti-globalisme: stroming die zich verzet tegen de huidige, kapitalistische vorm van globalisering (mondialisering).

Antithese: Tegenovergestelde these of stelling.

Antropocentrisme: Stroming die de mens centraal stelt.

AOW: Algemene ouderdomswet.

Aparigrha: zich niet hechten aan, leren loslaten (Sanskriet).

Apocalyps: eigenlijk Grieks voor openbaring, verwijst vaak naar het bijbelboek van Openbaring en overdrachtelijk ook naar een eindtijd of vernietiging van de wereld waarin we leven.

Apocriefe geschriften: Heilige geschriften die destijds door de RK Kerk niet zijn erkend.

Apollinisch: evenwichtig, beheerst.

Apostolaat: opdracht (als een ‘apostel’) om het goede nieuws van het Koninkrijk van God, belichaamd in leven en werk van Jezus Christus, overal te verkondigen.

Aquarius Tijdperk: Ook wel watermantijdperk. Vernoemd naar het sterrenbeeld Aquarius (waterman). Het tijdperk zou volgens astrologen al begonnen zijn of binnenkort aanvangen en in het teken staan van de eigenschap van waterman.

Arbeidsethos: Normen en waarden die verbonden worden aan het (betaalde) werk.

Archonten: Gnosis-term voor een soort engelen.

Arjuna: belangrijk personage in de Bhagavad Ghita die in dialoog gaat met Krishna.

Armstrong, Karen: invloedrijke hedendaagse Britse godsdienstwetenschapper.

Âsanas: lichaamshoudingen (Sanskriet).

Ascese: het om spirituele redenen zoveel mogelijk afstand doen van materieel comfort.

Asclepiaanse geneeskunde: De Grieks-klassieke geneeskunde van Asclepios, toen beroemd als geneesheer.

As-sja'ria: 'Het Pad naar De Bron', naar God dus, via de uiterlijke weg, die der voorschriften en geboden.

Astayam: geen hebzucht tonen (Sanskriet).

Asteya: zich niets toe-eigenen wat een ander toebehoort (Sanskriet).

At(a)man: Sanskriet term voor de ziel of het zelf.

At-tassawwuf: 'Zuiverheid', 'ascese', islamitisch soefisme (Arabisch).

Athanasia: Nederlandse stichting voor parapsychologisch en filosofisch onderzoek naar leven na de dood en persoonlijk evolutie.

Atheïsme: stroming die stelt dat er geen god bestaat.

Atma-jnana: kennis van de ziel, mystiek (Sanskriet).

At-tiraq: Het 'rechtgebaande pad' uit de Qur'an, het Pad omhoog naar God via de contemplatie, dus via het innerlijk.

AUM-teken: teken die de goddelijke klank weergeeft (AUM) waaruit de hele werkelijkheid zou zijn voortgekomen. Bekend symbool van het hindoeïsme.

Aura: fijnstoffelijk veld of lichaam dat het normale, zichtbare fysieke lichaam zou omgeven en doordringen en betrokken zou zijn bij vitale en psychische functies.

Aurobindo, Sri: Indiase yogi, politiek activist en schrijver (1872-1950).

Authenticiteit: waarachtigheid, echtheid.

Authentiek existeren: existentialistische term voor een bestaan waarin men verantwoordelijkheid neemt voor de eigen keuzes in het leven.

Autonomie: zelfbeschikking, zelf bepalen hoe je wil leven.

Autoritair: vanuit autoriteit, d.w.z. alsof men een bepaald gezag heeft.

Axiologie: waardenleer.

Bahá’í-geloof: een monotheïstische religie die na de Verlichting in het verduisterde, islamitische Perzië ontstond

Bahá'u'lláh: profeet van het Bahá’i-geloof (1817-1892).

Bergrede: onderdeel van het Nieuwe Testament (Bijbel), waarin Jezus diverse groepen zalig spreekt.

Bayt al-hikma: 'Huis der wijsheid', modern vertaald als 'universiteit'; destijds het eerste vertaalhuis in Bagdad; hier werd de Griekse en Indische literatuur in het Arabisch vertaald en zo toegankelijk gemaakt.

Bhagavad-Gita: hoofdwerk van de spirituele literatuur van het hindoeïsme, onderdeel van het epos Mahabharata

Bhagwan Shree Rajneesh: Indiaas spiritueel leraar, later bekend als Osho (1931-1990) met veel westerse volgelingen.

Bhakta: toegewijde (Sanskriet).

Bhakti: toewijding (Sanskriet).

Bio-industrie: het massaal (industrieel) houden van vee onder fabriek-achtige omstandigheden zonder rekening te houden met de natuurlijke ethologische behoeften van de individuele dieren

Biologisch: afkorting voor biologisch dynamisch, maar ook ander woord voor ekologisch verantwoord. Gebruikt in verband met levensmiddelen en huishoudelijke artikelen.

Blavatsky, Madame: Helena Petrowna Blavatsky, van oorsprong Russische auteur en oprichtster van de Theosofische Vereniging.

Boeddha: Siddharta Gautama, de historische grondlegger van het boeddhisme. Algemener: iemand die volgens het boeddhisme de staat van verlichting heeft bereikt.

Boeddhisme: oosterse levensbeschouwelijke stroming gebaseerd op de leringen van Boeddha.

Bovenaards: Behorend tot een werkelijkheid die het aardse overstijgt.

Bovennatuurlijk: De natuurlijke orde overstijgend.

Bovenpersoonlijk: Het persoonlijke overstijgend

Bovenzinnelijk: het zintuiglijk waarneembare overstijgend

Brahma: God, een orde en harmonie, die volgens hindoes dwars door alle veranderingen heen in het universum aanwezig en werkzaam is (Sanskriet)

Brahmacharya: zich leren beheersen in gedachten, zinnen en daden (Sanskriet).

Brahma-jnana: kennis van God, mystiek (Sanskriet)

Buber, Martin: joodse filosoof, pedagoog en schrijver (1878-1965).

Burn-out: overspannenheid

Bijna-dood-ervaringen: bewuste, soms paranormaal ervaringen tijdens een toestand van klinische dood of schijndood die volgens bepaalde deskundigen niet verenigbaar zijn met een materialistisch mensbeeld.

Capra, Fritjof: Amerikaanse natuurkundige en schrijver van de bestseller: The Tao of Physics.

CDA: Christen Democratisch Appél, Nederlandse christen-democratische partij

Ceibabomen: loofbomen uit Latijns-Amerika met een rechte stam en kantachtig bladerdek.

Celestijnse Belofte: populaire spirituele roman van James Redfield.

Chakra: knooppunt in de aura van ‘fijnstoffelijke energie’ dat samen zou hangen met lichamelijke, mentale en spirituele functies.

Chakra-reader: iemand die in staat zou zijn de toestand van chakra’s vast te stellen en te interpreteren.

Chamâ: vergevingsgezindheid en mededogen (Sanskriet).

Channeling: vorm van mediumschap waarbij doorgaans hogere wezens contact zoeken met mensen om hen te onderrichten in spirituele waarden.

Chaostheorie: natuurwetenschappelijke theorie die de nadruk legt op de rol van chaos in de werkelijkheid, waardoor deze veel moeilijker voorspelbaar is dan voorheen werd gedacht.

Christenfundamentalisme: stroming binnen het christendom die pleit voor een traditionele, zo letterlijk mogelijke interpretatie en navolging van de Bijbel.

Co-counseling: therapeutische methode waarbij men in een groepen om beurten aandachtig luistert naar elkaars ervaringen en problemen.

Co-existentie: naast elkaar leven of bestaan.

Cognitief: betrekking hebbend op de mentale verwerking van informatie.

Collectief onbewuste/onderbewustzijn: gemeenschappelijke onbewuste geest van de mensheid, waaraan ieders onderbewustzijn gekoppeld zou zijn. Begrip van Carl Gustav Jung.

Collectivisme: stroming die het collectieve belang boven het belang van individuen stelt.

Communisme: vorm van socialisme waarbij de klassenmaatschappij in theorie helemaal afgeschaft is en er maximaal sprake is van sociaal-economische gelijkheid.

Compassie: mededogen.

Complementair: aanvullend.

Confessioneel: verbonden aan een confessie, religieuze overtuiging.

Constructionisme (ook wel constructivisme): stroming die stelt dat onze opvattingen van de werkelijkheid niet overeenkomen met de werkelijkheid, maar zuiver berusten op onze eigen constructies.

Consultatieve waarheidsvinding: vorm van overleg waarbij iedereen zijn of haar waarheid mag uiten, ook als die niet overeen zou komen met de verwachte consensus. Techniek van de Bahá’i-gemeenschap.

Consumentisme: het nastreven van een zo groot mogelijke consumptie als belangrijk persoonlijk en maatschappelijk doel.

Contemplatie: beschouwing, vaak gebruikt in de betekenis van mystieke beschouwing van spirituele thema’s.

Contextueel: gebonden aan de context

Contractie: samentrekking

Contraproductief: leidend tot het tegenovergesteld van wat men beoogt.

Crimes passionels: letterlijk: misdaden gepleegd uit passie, met name moorden uit jaloezie.

Cultus: eredienst

Cyclisch: verlopend in een cyclus of kringloop.

Cynisme: (hier) wantrouwen tegenover de oprechtheid van mensen.

Dammo: beheersing van de geest (Sanskriet).

De blinde horlogemaker: materialistische theorie dat de hele fysieke wereld en met name het leven volkomen blind is voortgekomen uit basale natuurkundige wetten. Dat wil zeggen zonder vooropgezet plan of schepper.

Deïficatie: God-wording.

Demagogie: volksmennerij.

Demiurg: bovennatuurlijk, maar onzuiver wezen dat volgens de Gnosis de aardse werkelijkheid schiep

Demonisch: afkomstig van demonen of duivels, d.w.z. van het Kwaad.

Desubjectivering: ontindividualisering.

Devotiehoek: plek waar men zijn devotie tegenover God kan uitdrukken.

Dhamma- socialisme: boeddhistische vorm socialisme waarbij socialisme en boeddhisme als complementair gezien worden. (Dhamma is Pali voor het Sanskriet-woord dharma.)

Dhâranâ: concentratie (Sanskriet).

Dharma: de juiste levensweg, de innerlijke natuur van de kosmische orde (Sanskriet).

Dhyâna: meditatie (Sanskriet).

Dhî: cultiveren van kennis en wijsheid (Sanskriet).

Dhriti: geduld en standvastigheid.

Dialectiek: het doelgericht omgaan met (schijnbare) tegenstellingen.

Dichotomie: tegenstelling tussen twee principes.

Diepte-ecologische beweging: beweging die het milieu of de natuur vooropstelt en vaak misantropisch lijkt uit te pakken.

Dierenrechten: basale rechten die worden toegekend aan individuele dieren.

Dingmatig denken: denken over de werkelijkheid als een verzameling dingen.

Dionysisch: door vervoering bewogen.

Dogma: vaste leerstelling, waar niet van afgeweken mag worden.

Dualisme: stroming die stelt dat er twee onreduceerbare principes in het spel zijn of moeten zijn. Bijvoorbeeld lichaam en geest, goed en kwaad of kabinet en parlement.

Dualiteit: verbinding van twee principes.

Dubbelheid: Gnostische term voor het feit dat de mens zowel geest als lichaam is; de notie is dat de mens terug moet gaan op Het Pad naar De Eenheid.

Dvaita: hindoe stroming met dualistische kijk op de werkelijkheid. Zij gaat uit van twee eeuwige entiteiten: geest en materie (Sanskriet).

Ecologisch paradigma: manier van denken waarin het ecologische geheel centraal staat.

Egalistisch: gericht op gelijkheid.

Ego: zelfbeeld. In de psychoanalyse ook: realiteitsprincipe dat onderscheid maakt tussen wensen en de werkelijkheid.

Egocentrisch: gericht op zichzelf als centrum van de objectieve werkelijkheid.

Egoïsme: alleen denken aan het eigenbelang.

Egologie: leer, woord van het ik (ego).

Ego-gericht: gericht op de eigen belangen, met name op het imago dat men heeft bij anderen.

Emancipatie: (maatschappelijke) vrijmaking.

Emanentie: proces waarbij een deel van de werkelijkheid voortvloeit uit een ander deel.

Emotioneel Quotiënt: getal waarmee men iemands emotionele ontwikkeling aangeeft.

Engagement: sociale of morele betrokkenheid bij anderen.

Enneaden: Boek van de Griekse filosoof Plitinus waarin de gnostische leer herkenbaar is.

Epinoia: hogere kennis, die het aardse begrip te boven gaat.

Epistemologie: kenleer, leer van de manier(en) waarop we tot betrouwbare kennis kunnen komen.

Es: Freudiaanse term voor het lustprincipe, d.w.z. alle blinde drijfveren naar lust.

Escapisme: drang om uit de werkelijkheid te ontsnappen.

Esoterisch: voorbehouden aan ingewijden. Vaak gebruikt als synoniem voor occult.

Ethica: de oud-Griekse leer over 'het goede handelen', dus de moraal.

Ethiek: filosofische leer van het goede handelen of goede leven, reflectie op de moraal.

Existentiefilosofie: filosofische stroming die de nadruk legt op de menselijke existentie, het individuele bestaan.

Existentiële angsten: angsten om het bestaan, bijvoorbeeld doodsangst.

Expansie: uitbreiding van macht of bezit.

Extase: verrukking, vervoering.

Extravert: gericht op (interactie met) de buitenwereld.

Fairuz: beroemde Libanese zangeres.

Fantoom: spookbeeld.

Fascisme: totalitaire, ultrarechtse politieke stroming die gepaard gaat met brute onderdrukking van minderheden. In het nationaal-socialisme ook nog met volkerenmoord.

Felotin: De Arabische naam van Plotinus; zie aldaar.

Feuerbach: materialistische filosoof die het fenomeen religie verklaarde vanuit de projectie van menselijke behoeften op een fictief hoger wezen.

Fir'aun: Farao (Arabisch).

Fixatie: psychoanalytische term voor stilstand in de psychologische ontwikkeling door een vasthoudende gerichtheid op een bepaald object.

Flows: ontwikkelingsprocessen

Fundamentalisme: gerichtheid op de fundamenten van een religie, in plaats van op de historische ontwikkeling daarvan. Gaat vaak gepaard met intolerantie tegenover liberalere gelovigen en andere religies.

Fysica: natuurkunde.

Fysiologisch: lichamelijk

Geëngageerd denken: denken dat rekening houdt met de belangen van anderen.

Geest- of spookverschijningen: paranormale verschijningen van overledenen.

Gegenwart: aanwezigheidsbetrekking

Geïnstitutionaliseerd: psychologisch en gedragsmatig afhankelijk van een instituut.

Genesis: eerste boek van de Bijbel waarin onder meer het scheppingsverhaal wordt verteld.

Gnosis: oeroude kennis, bewustzijn die in de ban is gedaan door de Katholieke Kerk

Goddelijk mysterie: het mysterie van de goddelijke aanwezigheid in de wereld.

Govswami: dichter uit de bhakti-traditie.

Grefo’s: populaire aanduidingen voor gereformeerden.

Groupthink: beslissingsproces waarbij ieder lid van een groep vanuit sociale wenselijkheid probeert om zich aan een veronderstelde consensus binnen de groep te conformeren.

Guru: spiritueel leraar

Grot van Plato: bekende metafoor van de Griekse filosoof Plato voor de relatie tussen de aardse wereld en een hogere spirituele wereld.

Hadith: De overleveringen over de profeet: zijn uitspraken en handelwijzen - of die aan hem ooit toegeschreven werden.

Hedonisme: stroming die het najagen van genot als het hoogste levensdoel ziet.

Heilig: spiritueel zuiver en heel.

Heilsleer: leer over de manier waarop men verlossing of spirituele vervulling kan bereiken.

Helend: genezend.

Henoch: mythisch Joods mysticus of profeet.

Hermetisch, Hermenistiek: In de lijn van Hermes Trismegistos: zie aldaar.

Hermes Trismegistos, de mythische Egyptische ‘drievoudig zeer grote’ wijze.

Heterotopie: plaats waar het andere zich manifesteert.

'Het-Zelf': een geestelijke kern in de mens waarin hij deel zou uitmaken van God.

Hindoeïsme: verzamelnaam voor Indiase tradities gebaseerd op de Veda’s.

Hippy’s: aanhangers van de alternatieve Flower Power-scene uit de jaren ’60 en ’70 gericht op liefde en vrede.

Holistisch denken: denken dat het onherleidbare geheel benadrukt, in plaats van de onderdelen van dat geheel.

Homo religiosus: de religieuze mens

Homo Sapiens: de denkende mens

Homo sapiens sapiens: de zelfbewuste mens

Homo sciëntificus: de wetenschappelijke mens

Homo viator: de mens die onderweg is

Humanisme: levensbeschouwelijke stroming die het leven en de waardigheid van de menselijke persoon centraal stelt.

Humanistische psychologie: stroming binnen de psychologie die uitgaat van de individuele, geestelijke gezonde mens en zijn mogelijkheden tot ontwikkeling.

Hussein: Kleinzoon van de profeet Mohammed, gedood door de Ummajaden.

Ibn Al-Rawani: 'De Voltaire van de islam' (rond 840); hij verkoos de rede boven de traditie en religie.

Ibn Arabi: Arabische mysticus, dichter en wijze (1165-1240).

Ibn Khaldun (geb. 1332): Islamitisch geleerde; wordt gezien als de vader van de geschiedenis als wetenschap.

Ibn Rushd of Averoës (1126-1198): Spaans-islamitisch geleerde; is beroemd geworden door zijn commentaren op Aristoteles. Een vrouw-vriendelijke rationalist.

Ibn Sina: Arabisch-islamitisch filosoof, wetenschapper met encyclopedische kennis en gnostisch aandoende visie (980-1037)

Ibn Tufail (1106-1185): schreef een filosofische roman Hayy Bin Yakzan, in de stijl van de latere Verlichtingsdenkers als Defoe, Voltaire en Rousseau.

Id: Latijnse term voor het Es.

Idolatrie: verafgoding

Ietsisme: geloof dat er “iets moet zijn”, maar zonder aan te geven wat dan precies.

Illusoir: gebaseerd op illusies.

Imago Dei: beeltenis van God. De mens is volgens de Bijbel geschapen naar het beeld van God.

Impersonalisme: stroming die de ultieme realiteit of de waarde van het persoonlijke bestrijdt.

Inclusieve houding: een houding waarbij men persoonlijke betrekkingen met anderen onderhoudt

Individualisme: stroming die het individu en zijn belangen vooropstelt.

Indriya nigraha: beheersing van de zinnen (Sanskriet)

Ingetuned: geestelijk afgestemd

Intelligentie Quotiënt: cijfer dat iemands intelligentie zou uitdrukken.

Interbeing: wederzijdse verbondenheid.

Interreligieuze dialoog: dialoog tussen verschillende religies.

Informatiesysteem: systeem dat informatie verwerkt.

Inheemse religies: oorspronkelijke godsdiensten

Integriteit: uit een stuk zijn (met name in moreel opzicht).

Inter-culturalisering: interactie tussen culturen

Interpersoonlijk: tussen twee of meer persoon

Intra-persoonlijk: binnen een en dezelfde persoon

Intuïtie: vermogen waarmee men onberedeneerd dingen kan aanvoelen.

'Isa: Jezus (Arabisch).

Ishvara: immanente manifestatie van God (Sanskriet).

Islamdebat: debat over de juiste visie op en omgang met de islam.

Isolationisme: zich doelbewust afsluiten voor de buitenwereld.

Jaldabaoth: naam van de Demiurg.

Japa Ramanama: reciteer (herhaal langdurig) de naam van God.

Jihad: geestelijke strijd, hetzij innerlijk, hetzij uiterlijk.

Johannitisch tijdperk: het nieuwe tijdperk van het christendom, [bepaald door] in de geest van Johannes: spiritueel, niet puur-verstandelijk, niet hierarchisch, niet wettelijk en vrouw-vriendelijk.

Ka'aba: Heilige zwarte steen, mogelijk afkomstig van een komeet, in de moskee te Mekka; lang voordien al een heiligdom, volgens de traditie gesticht door Ibrahim (Abraham).

Kahlil Gibran: Libanees-Amerikaans dichter, filosoof en kunstenaar (1885-1931). Bekend om zijn werk ‘De Profeet’,

Kardecisme: Latijnse stroming binnen het spiritisme, gebaseerd op de geschriften van Allen Kardec. Gaat onder meer uit van persoonlijke reïncarnatie.

Karma: het handelen en de consequenties die dat handelen heeft voor het eigen lot.

Katharen: Zeer vreedzame en sociale gnostisch levende mensen in Zuid Frankrijk. Vanwege hun ideeën echter zijn ze letterlijk te vuur en te zwaard bestreden door de paus en massaal gestorven op de brandstapel.

Kinetisch: in verband met het bewegingsapparaat of de motoriek.

Kleine zelf: de ziel van een individu.

Kosmos: het universum, meestal bedoeld in de zin van ‘hogere of goddelijke werkelijkheid’.

Krishna: een van de voornaamste hindoe Goden, incarnatie van Vishnoe.

Kritisch: waar en onwaar onderscheidend, goed en kwaad onderscheidend.

Leviathan: bijbels zeemonster, staat vaak voor de Duivel.

L'Histoire se repète - continuellement - jusqu'au présent: De geschiedenis herhaalt zich - steeds weer - tot op heden.

Libertair socialisme: vorm van socialisme die net als het anarchisme streeft naar een zo groot mogelijk individuele vrijheid, maar zonder elke vorm van gezag af te wijzen.

Liminaal: op de drempel (van het bewustzijn).

Logica: De oud-Griekse leer over het logisch denken en redeneren

Logion: Vers uit oude geschriften; zo ook: uitspraak van Jezus volgens het Thomas Evangelie.

Logisch-discursief: volgens de logica van het vertoog (discours), i.c. communicatief (taalgebruik).

Logisch-mathematisch: gericht op rationeel of wiskundig denken.

Logos: 'Woord', 'woord van wijsheid', 'wijsheid', 'scheppend woord van wijsheid', 'Het Woord' (van God; ook: Christus).

Macrokosmos: de werkelijkheid in het groot.

Magie: (doelbewuste) paranormale beïnvloeding van de werkelijkheid.

Magische kijk: visie die uitgaat van magische interacties die niet stroken met het gangbare natuurwetenschappelijke wereldbeeld.

Magisteria: gebieden waarover een bepaald leergezag geldt.

Mahatma’s: verheven zielen (Sanskriet).

Maharishi Mahesh Yogi: Indiase goeroe, stichter van de beweging voor Transcendente Meditatie

Maieutiek: vroedvrouwkunde (Grieks).

Manicheërs: Volgelingen van Mani; wijd verspreide groep gnostich denkende mensen.

Mantra: een magische klank waarop men zich concentreert tijdens meditaties.

Ma'rifa: 'gerijpte' intuïtieve kennis verkregen door ascese en meditatie (Sanskriet, Arabisch en Aramees).

Marijnissen, Jan: hedendaags Nederlands politicus horend bij de Socialistische Partij.

Materialistisch-reduction(al)isme: stroming die stelt dat de hele werkelijkheid terug te voeren is tot fysieke processen op (sub)atomair niveau.

Maya: (bron van) de relatieve werkelijkheid die we waarnemen (Sanskriet).

Maya’s: oorspronkelijke bewoners van een groot deel van Midden-Amerika en erfgenamen van een oeroude beschaving.

McDonaldisatie: uniformering van de cultuur, naar plat-Amerikaans model

Mededogen: morele betrokkenheid bij anderen.

Menchu, Rigoberta: Maya-activiste betrokken bij sociale hervormingen in Guatemala. Nobelprijswinnaar.

Mestiezen: Latijns-amerikanen met gemengde Indiaanse en Europese voorouders.

Metaforen: literaire vergelijkingen

Metafysica: filosofische discipline die bestaat uit ontologie en wijsgerige kosmologie. Deze term wordt ook wel gebruikt in de betekenis van “studie van het bovennatuurlijke”, wat het fysieke overstijgt.

Mevlana: ‘onze meester’, benaming voor Jalalu'l-Din-Rumi (1207-1273), een beroemde mystieke dichter.

Milieu-spiritualiteit: spiritualiteit gericht op een optimalisering van de verbanden tussen de mens het milieu.

Mise-en-accusatif: het plaatsen in de accusatief, i.c. de objectsvorm.

Moeder Teresa: van oorspong Albaneze rooms-katholieke non die zich in Calcutta (India) ontfermde over zieke en stervende daklozen.

Moksha: verlossing uit de kringloop der geboorten (Sanskriet).

Mono-cultureel: betrokken op, of voortkomend uit slechts één cultuur.

Monotheïsme: stroming die stelt dat er slechts één God bestaat.

Moraal: gedragscode, normen en waarden.

Mukti: verlossing uit de kringloop der geboorte (Sanskriet)

Multi-culturalisering: de integratie van veel culturen in één cultuur.

Musa: Mozes (Arabisch).

Mutazilieten: Een sterk rationalistische maar ook erg dogmatische tak van de islam.

Mystiek: streven naar eenwording of (besef van) eenheid met het goddelijke of transcendente.

Mythe: verhalende overlevering die betrekking heeft op de godsdienst en de wereldbeschouwing van een volk, verhaal van mensen en goden.

Naïef realisme: denken dat de werkelijkheid is zoals men haar zelf ervaart, voor-filosofisch denken.

Narcisme: ziekelijke eigenliefde.

Neoliberalisme: een economisch systeem dat gebaseerd is op de maximalisatie van winsten, de minimalisatie van kosten en de concurrentie van economische blokken.

Neurose: ongezonde omgang met een psychologisch probleem, behandelbaar door psychotherapie.

New Age: verzamelnaam voor allerlei westerse beweging die een renaissance bepleiten van occulte, spirituele en paranormale tradities.

Niet-zintuiglijk: niet waarneembaar door middel van zintuigen

Niet-zijnde: datgene wat niet bestaat.

Nieuwetijdskinderen: bijzondere, vaak onbegrepen kinderen die een voorbode zouden vormen van het Aquarius-tijdperk.

Niyama: gedragsregels (Sanskriet).

NLP: Neuro-Linguistisch-Programmeren = een benadering in communicatie en hulpverlening, met veel strategieën, waarbij wordt uitgegaan van een “programmeerbare” cybernetische samenhang van lichaam en geest. In NLP is daarbij alle ruimte voor een transpersoonlijke of spirituele benadering.

Nuh: Noach (Arabisch).

Numineus: bovennatuurlijk, goddelijk.

Occult: letterlijk: verborgen, verwijst doorgaans naar een magische of mystieke onderstroom in de westerse spirituele geschiedenis.

Omar Khayyam: Beroemd islamitisch dichter; het is de vraag of hij als zodanig ooit bestaan heeft; zijn werk kan ook een compilatie zijn van dat van meerdere auteurs.

Onthechting: loskomen of loslaten van iets waaraan men gehecht is.

Ontologie: filosofische leer over de soorten zijnden en hun onderlinge verhoudingen

Oosters-orthodox: behorend bij de oosterse kerken binnen het christendom zoals met name de Grieks en Russisch orthodoxe Kerk.

Openbaring: Aan de mens gegeven kennis van het goddelijke; in het bijzonder: het door Johannes geschreven boek waarmee de Bijbel eindigt.

Organisch: van nature voortvloeiend uit de ontwikkelingen

Orthodox jodendom: stroming binnen het jodendom die zoveel mogelijk vasthoudt aan traditionele interpretaties van de heilige schrift.

Osho: latere naam van Bhagwan Shree Rajneesh.

Overlevingsstrategieën: strategieën die men toepast om de kans op overleven zo groot mogelijk te maken.

Pak Moon dorp: dorp gebaseerd op boeddhistisch-socialistische idealen.

Pantheon: alle goden binnen een bepaalde godsdienst (Grieks).

Paradigma: model van de werkelijkheid

Paradox: schijnbare tegenstelling

Paranormaal: parapsychologisch

Parapsychologie: wetenschap die zich bezighoudt met anomalieën rond geest, ziel of bewustzijn die niet inpasbaar zijn binnen de reguliere wetenschappen.

Patañjali: Indiase auteur van een klassiek handboek over yoga.

Paulinische kerk: de kerk in de geest van de apostel Paulus: theologisch, verstandelijk, wettisch, niet hierarchisch, maar wel vrouw-onvriendelijk.

Pedagogiek: leer of wetenschap van het opvoeden

Perceptie: waarneming

Persona: masker, de persoon die men voorgeeft te zijn (Latijn)

Personalisme: stroming die uitgaat van de waarde of het belang van het persoonlijke, bijvoorbeeld in het geval van persoonlijke ziel of een persoonlijke godheid.

Petrische kerk: de kerk in de geest van de apostel Petrus: een 'rots', een deugdelijke organisatorische basis, opgebouwd als het Romeinse Rijk, dus sterk hierarchisch en nog bepaald vrouw-onvriendelijk.

Phoos: Zie bij 'Adam Quadmon'.

Piek-ervaringen: momenten waarop men zich extatisch voelt, een soort voorproefje van een staat van spirituele verlichting.

Plotinus: Grieks fisosoof met gnostieke leer die in de islam, met name de soefistische tak, veel aanhang vond.

Polariteit: tegenstelling

Polyfoon taalweefsel: veelstemmige tekst ("tekst" staat etymologisch in verband met "textus" (lat.): weefsel).

Politiek correcte: in overeenstemming met wat de meerderheid aanvaardbaar of juist acht.

Polytheïsme: stroming die stelt dat er meer dan één godheid bestaat.

Postmodernisme: filosofische en artistieke stroming die kritiek levert op de modernistische gedachte dat de werkelijkheid rationeel of wetenschappelijk te begrijpen valt.

Prânâyâma: beheersing van de ademhaling (Sanskriet)

Pratyâhara: beheersen van de zinnen (Sanskriet)

Predestinatie: voorbestemming, leer dat alles precies gebeurt zoals God het bedoeld heeft.

Pro-existentie: een voor elkaar kiezend bestaan, waardoor men de onderlinge inter-dependentie of het op elkaar aangewezen-zijn beseft

Profaan: niet-religieus.

Progressieve intelligentsia: vooruitstrevende intellectuelen

Projectie: het zonder reden toeschrijven van de eigen motieven of belevingen op anderen.

Projectietheorie: verklaring van godsdienst vanuit de behoefte aan zingeving en omgang met existentiële angsten.

Protectionisme: economische strategie waarbij men de eigen belangen zoveel mogelijk veiligstelt.

Protestantisme: oorspronkelijk hervormingsbeweging binnen het christendom die zich verzette tegen een gecorrumpeerde rooms-katholieke Kerk.

Psychoanalyse: psychologische theorie en stroming, ontwikkeld door onder meer Sigmund Freud, die o.a. veel waarde hecht aan onbewuste emotionele drijfveren zoals seksualiteit en agressie.

Ptath: Egyptische benaming van een schepper-God.

Purana's: religieuze Sanskriet teksten, geschreven tussen 400 v. Chr. tot 1000 n. Chr.

Psyche: Grieks woord voor ziel

Psychologie: eigenlijk leer van de ziel, wetenschap van gedrag en beleving van mensen en andere dieren.

Pthath: Egyptische godheid die als de schepper gezien werd.

Pijnsensoren: zintuigen waarmee we pijn kunnen waarnemen

Quantumtheorie: theorie horend bij de quantumfysica.

Qur'an: Het heilige boek van de islam, vaak als "koran" geschreven; deze schrijfwijze en uitspraak ligt dichter bij het Arabisch.

Rabindranath Tagore: Bengaalse spirituele dichter, nobelprijswinnaar.

Rama: hindoe naam voor God.

Rama-bhakta: iemand die toegewijd is aan Rama (God). (Sanskriet)

Ramakrishna: Indiaas spiritueel leraar (1836-1886).

Ramanama: bezing de naam van God (Sanskriet)

Ramayana: Indiaas heldenepos

Rebirthing: alternatieve therapievorm die werkt met ademhalingstechnieken.

Reiki: populaire alternatieve geneeswijze, afkomstig uit Japan. Sterk verwant aan het westerse ‘paranormale genezen’.

Reïncarnatie: de wedergeboorte van een ziel of geestelijk principe in een aards lichaam

Reïncarnatieonderzoek: vorm van parapsychologisch onderzoek waarbij men met name jonge kinderen met spontane uitspraken over mogelijke vorige levens bestudeert.

Relationeel denken: denken waarbij relaties prioriteit hebben

Reli-markt: aanbod uit allerlei religieuze tradities die men naar believen met elkaar kan combineren.

Reli-tainment: religieus vermaak.

Renaissance: De tijd waain in West-Europa de klassieke Griekse en Latijnse geschriften herontdekt werden.

Retoriek: redenaarskunst, vaak in negatieve zin gebruikt

Rishi's: zieners (Sanskriet)

Rita: kosmisch evenwicht (Sanskriet)

Sab-meñ Rama: zie God in alles en in allen (Sanskriet)

Saha Dhamma Netwerk: netwerk van Dhamma-socialistische coöperaties

Samâdhi: bovennatuurlijk bewustzijn (Sanskriet)

Sanga: gemeenschap van boeddhisten.

Sanyassin: volgeling van Osho.

Sanjaya: overwinning (Sanskriet).

Santosa: wees tevreden met wat je hebt en bekritiseer anderen niet (Sanskriet)

Sartre, Jean-Paul: bekende Franse existentiefilosoof en literator

Satya: waarachtigheid (Sanskriet)

Scheppingsafhankelijkheid: erkenning dat de mens afhankelijk is van (de rest van) de schepping.

Schitterend ongeluk: aanduiding voor een materialistische theorie volgens welke de mens volkomen toevallig is ontstaan, hoe schitterend hij ook mag zijn.

Schouwen: geestelijk waarnemen

Sekte: recente religieuze groepering die afwijkt van de hoofdstroom van al langer bestaande religies. Veel religies zijn als sektes begonnen.

Sri: Indiase titel die eerbied aanduidt.

Seculariseren: losmaken van godsdienst of religieuze verbanden

Shanti May: westerse vrouwelijke goeroe. Verkondigt vooral leringen ontleend aan de oosterse traditie.

Shapira: Aramees (de taal van het Evangelie) voor 'rijp', 'goed', 'zalig' en 'heilig'.

Sharing: het delen van gevoelens, ervaringen of spirituele expressies in een groep

Shauch: reinheid van lichaam en geest (Sanskriet)

Signifiance/Betekening: het proces van betekenisgeving.

Sila: gedragsnorm (Sanskriet).

Sji'ieten: Stroming in de islam waarin de opvolging van de Profeet door het erfrecht geregeld dient te worden.

Sociaal-democratie: democratische vorm van socialisme

Sociale cohesie: maatschappelijke samenhang, mate waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen in een bepaalde buurt, woonplaats, land, etc.

Soefisme: mystieke stroming binnen en buiten de islam.

Software: programmatuur in een computer.

Solidaridad: interkerkelijke organisatie ter ondersteuning van projecten in het kader van ontwikkelingssamenwerking.

Soennieten: Stroming in de islam waarin de opvolger van de profeet door de gemeenschap gekozen wordt.

Solidariteit: morele en sociale verbondenheid met wezens in nood.

Sophia: volgens de gnostiek de vrouwelijke metgezel van God, ook wel geïdentificeerd met de Heilige Geest.

Sparringpartners: partners met wie men traint om zijn krachten te vergroten.

Spirit: Engels voor geest.

Spiritisme: religieuze beweging die communicatie met overledenen voorstaat.

Spiritualiteit: elke mogelijke vorm van relatie met het hogere of geestelijke in of buiten de mens.

Spirituele ecologie: een ecologie die meerdimensionaal is en zich niet beperkt tot een materieel-biologische laag.

Spiritueel Quotiënt: cijfer waarmee men de mate van spirituele ontwikkeling kan uitdrukken.

Splendid isolation: toestand waarin men zich doelbewust isoleert van de buitenwereld, omdat dit voordelig zou zijn voor het eigen welzijn of veiligheid.

Sterfbedvisioen: visioen van een stervende of mensen aan het sterfbed, die lijkt te wijzen op een glimp van een hiernamaals. Gaat dikwijls gepaard met beelden van geliefde overledenen, engelachtige wezens of een prachtige andere wereld.

Stiltecentrum: centrum waarin men zich kan terugtrekken en bezinnen

Subjectiveren: benaderen vanuit de subjectieve beleving

Subjectivisme: stroming die stelt dat elke beleving of conceptualisering van de werkelijkheid strict subjectief is.

Sulak Sivaraksa: Thaïs-boeddhistische mensenrechtenactivist. Stichter van International Network of Engaged Buddhists.

Super-Ego: psychoanalytische term voor een beoordelende instantie in de mens (gevormd door geïnternaliseerde sociale oordelen), die doorgaans bekend staat als het geweten.

Symbiose: letterlijk: samenleven, relatie waarbij men zodanig met elkaar versmelt, dat de grenzen tussen de partners vervagen.

Sura: hoofdstuk van de Qur'an.

Synchroniciteit: zinvol toeval, term van Carl Gustav Jung.

Syncretisme: mengvorm van diverse religies of geestesstromingen.

Synergie: het geheel is meer dan de som van zijn delen.

Synthese: vereniging van verschillende thesen of opvattingen.

Systeemwetenschappen: wetenschappen die systemen bestuderen, bijvoorbeeld organismen of organisaties.

Tantra: van oorsprong Indiaas stelsel van spirituele oefeningen gebaseerd op het gebruik van alle natuurlijke neigingen van de mens, inclusief de seksualiteit.

Taoïsme: mystieke richting binnen de klassieke Chinese filosofie.

These: stelling, theorie

Thich Nhat Hanh: hedendaagse Vietnamese boeddhistische monnik bekend om zijn pleidooien voor de vrede.

Thomas Evangelie: apocrief evangelie met gnostische inslag.

Totalitair: het hele maatschappelijke (en privé-)leven omvattend en bepalend.

Traitvâda: hindoe denkrichting die uitgaat van drie eeuwige entiteiten: Ishvara, jiva en prakriti (God, de ziel en materie) (Sanskriet).

Trance-oefeningen: oefeningen om in een trance, een veranderde bewustzijnstoestand te raken.

Transcendent: overstijgend.

Transcendentaal: gezuiverd.

Transcendente Meditatie: mentale techniek gericht op het verkrijgen van een zuiver bewustzijn.

Transparant Europa: Nederlandse partij die pleit voor zoveel mogelijk transparantie in de Europese politiek

Transpersoonlijke psychologie: psychologie die rekening houdt met ervaringen, waarbij de grenzen van de persoonlijkheid worden overschreden, zoals paranormale en spirituele ervaringen.

Uittreding: ervaring waarbij men de indruk heeft geestelijk zijn lichaam te verlaten.

Ulama: gemeenschap van islamitische geleerden.

Ummajaden: de economische machthebbende clan in Mekka ten tijde van de profeet Mohammed.

Unigenitus (Latijn): Enig-geboren, Eerst-geboren Zoon (van God); in de gnostiek: 'Als eenheid geboren', dus niet in 'dubbelheid', maar als 'Eenling'.

Universele liefde: liefde voor alles wat leeft of bestaat.

Upanishads: klassieke commentaren op de Veda’s.

Ur-Faust: vroeg werk van de Duitse schrijver Goethe, pas na zijn dood ontdekt. Later door Goethe gebruikt voor het eerste deel van de bekende Faust.

Vairagya: leef in eenvoud en in overgave aan Rama (God, de Heer) (Sanskriet).

Valentinus: Vroeg-christelijk gnosticus in Alexandrië; schreef 'Het Evangelie der Waarheid".

Veda’s: oeroude heilige geschriften van de hindoes

Vedische traditie: traditie van de Veda’s.

Veganisme: vorm van vegetarisme waarbij men ook zoveel mogelijk afziet van gebruik van producten van levende dieren, doorgaans uit ethische motieven.

Vegetarisme: het afzien van producten afkomstig van gedode dieren, meestal om ethische redenen.

Verlichting: aanduiding voor verlossing uit duisternis, zowel in de mystieke zin (hereniging met het goddelijke) als in rationele zin (verlossing van bijgeloof en onwetendheid).

Verticaal gezichtspunt: perspectief van boven naar beneden of van beneden naar boven.

Vidyâ: verwerven van kennis (Sanskriet)

Vissentijdperk: tijdperk voorafgaand aan het Aquarius-tijdperk dat gekenmerkt werd door eigenschappen toegeschreven aan het zonneteken Vissen.

Vitaal gemoedsbeleven: dat deel van ons innerlijk dat betrekking heeft op vitale functies, zoals honger, kou, wellust, pijn, etc.

Vrijdenker: iemand die alleen verstand en ervaring aanvaardt als bron van kennis. Vaak gelijkgesteld aan materialist (iemand die alleen gelooft in het bestaan van het tastbare).

Vrijmetselarij: westerse occulte stroming gericht op spirituele bewustwording.

Werken-in-flow: steeds weer kiezen voor een optimale voorbereiding, om topprestaties te leveren en zodanig opgaan in werk, dat de ego-grenzen van tijd en ruimte vervagen en worden overstegen.

Wilber, Ken: invloedrijke hedendaagse transpersoonlijke psycholoog

Woord: bijbelse aanduiding voor Jezus

Wu-wei: daadloosheid, aanvaarding van de werkelijkheid.

Yang: mannelijk principe in de Chinese filosofie, staat tegenover yin

Year Zero: aanduiding voor het jaar 2012, dat volgens de profetieën van de Maya’s een wereldwijde omwenteling zal brengen.

Yin: vrouwelijk principe in de Chinese filosofie, staat tegenover yang.

Yoga: eigenlijk Indiaas spiritueel systeem gericht op Verlichting. In de praktijk bedoelt men vaak alleen de lichamelijke of mentale oefeningen horend bij dit systeem.

Yusuf: Jozef (Arabisch).

Zelf: datgene wat iemands persoonlijke identiteit uitmaakt.

Zelf-assertie: opkomen voor zichzelf

Zelf-Kern: de spirituele essentie van de mens, waarin hij verbonden is met het Al.

Zelfreflectie: nadenken over zichzelf

Zelfverwerkelijking: psychologische, maatschappelijke of spirituele verwerkelijking van iemands mogelijkheden.

Zen: boeddhistische spirituele traditie, oorspronkelijk afkomstig uit Japan.

Ziel: de geestelijke, niet-lichamelijke kant van bijvoorbeeld mensen en dieren.

Zintuiglijk gemoedsbeleven: deel van het innerlijk leven dat te maken heeft met de verwerking van zintuiglijke indrukken.

Zondeval: Volgens de christelijke leer het feit dat Adam 'tot zonde verviel' en daarin zijn erfgenamen meenam in wat 'de erfzonde' wordt genoemd. Volgens de gnostiek het feit dat de ziel 'afdaalt' naar de aarde en daar 'vervalt tot' een mens met een materieel lichaam.

Zoon: Tweede “Persoon” van de Heilige Drieëenheid, volgens de Rooms-Katholieke leer.

Zoroaster ofwel Zarathustra: Perzische mysticus en filosoof met veel volgelingen.

Zweethutceremonie: meestal westerse ceremonie ontleend aan sjamanistische rituelen van Noord-Amerikaanse Indianen

Zijnde: entiteit, iets wat bestaat

Beschrijvingen zelfhulpboeken

• Jezelf worden en zijn, zelfvertrouwen, in balans zijn
• Vrijheid en innerlijke bevrijding
• Verslaving: algemeen, roken en gokken
• Geluk(kig worden)
• Emoties: depressie, angst, (werk)stress en burnout;
  jaloezie, woede, ruzie en agressie
• Verlies, verdriet en zelfdoding
• Relaties: liefde, eenzaamheid en scheiding, poëzie, man-vrouw verschillen
• Therapie kiezen
• Voor en tegen alternatieve geneeswijzen

Andere boekbeschrijvingen:

• Duurzaam ondernemen en klussen
• Human Resources Management
• Psychologische tests
• Gezonde voeding
• Afslanken, lijnen en afvallen
• Anorexia en Boulimia
• Repetitive Strain Injury
• Filosofie, Creativiteit, evolutie, metafysica en spiritualiteit, Intuïtie
• Etiquette (hoe hoort het?)
• Seksuele voorlichting