Spiritualiteit

    
Voltaire: bij het lezen van goede boeken groeit de ziel

Home


 

Boeken over spiritualiteit
  te koop op bol.com, klik op de links (cover)
Titel Recensie
In de periode van de negende eeuw tot ongeveer de tweede eeuw voor Christus creëerden de bevolkingen van vier afzonderlijke streken in de wereld de religieuze en filosofische tradities die tot op de dag van vandaag de mensheid vormen en voeden: het confucianisme en daoïsme in China, hindoeïsme en boeddhisme in India, monotheïsme in Israël, en het filosofische rationalisme in Griekenland. In haar nieuwe boek volgt Karen Armstrong de ontwikkeling van deze eeuw, waarbij de bijdragen onderzoekt die uiteenlopende figuren eraan leverden als Boeddha en Socrates, Confucius en Ezekiel.

Armstrong toont aan dat hoewel er ook verschillen waren, er vooral opmerkelijk veel overeenstemming was binnen de religies en filosofieën: alle drongen ze aan op het belang van compassie boven haat en geweld. Het ging er de wijzen van deze cruciale periode in de menselijke ontwikkeling niet zozeer om de doctrines en vaste regels van één bepaald geloof te omhelzen, maar om te leven zonder geweld en met en gevoel voor anderen. Religie wás compassie, volgens deze wijzen. Armstrong laat zien wat deze gelijkenis zegt over de religieuze impuls en zoektocht van de mens. En ze gaat verder dan spirituele 'archeologie'. Ook onderzoekt ze hoe deze oeroude overtuigingen een instructieve en prikkelende uitdaging kunnen zijn voor de manier waarop wij nu religie beleven en toepassen.
   
In Non-dualisme wordt helder uiteengezet dat directe bevrijdingswegen zoals Zen Boeddhisme, Advaita Vedanta en Dzogchen weliswaar in verwoording en nadruk verschillen, maar uiteindelijk naar dezelfde non-dualiteit of 'niet-twee'-heid verwijzen - in de kern is er geen verschil. Door te putten uit de verschillende stromingen, die elkaar aanvullen en corrigeren, wordt in dit boek de essentie van al deze tradities blootgelegd, datgene wat je tezamen 'de Grote Traditie' kunt noemen, oftewel 'Universeel Non-dualisme'. De vijf basiskenmerken van non-dualisme zijn: kennendheid, conceptloosheid, onmiddellijkheid, onveranderlijkheid en natuurlijkheid.
   
Hoewel het boeddhisme in het Westen aan populariteit wint en er tal van klassieke teksten uit deze traditie in vertaling verschijnen, is het niet eenvoudig om daarin de weg te vinden naar antwoorden op vragen die nu voor ons essentieel zijn. Daarom treedt de auteur in dit boek in dialoog met het boeddhisme zelf: hij behandelt de centrale thema's ervan aan de hand van vragen vanuit de psychologie en psychotherapie en vanuit de christelijke en humanistische tradities. Maar ook vragen over ons concrete, dagelijkse bestaan komen aan bod: vragen over goed en kwaad, over levenswijsheid en verblinding, over levensvreugde en lijden.
   

Om hulpverleners en pastores tegemoet te komen heeft Margreet de Vries de afgelopen jaren gewerkt aan criteria waarmee getoetst kan worden of het geloof van iemand gezond genoemd kan worden. De criteria zijn uitgewerkt in haar proefschrift ‘Gezonde godsdienstigheid en heilzaam geloof’.
Opvallend was de grote eensgezindheid over de vraag wat de kenmerken zijn van een volwassen geloof. Die kenmerken deelt De Vries in drieën:

  1. gerichtheid op hogere waarden vanuit innerlijke vrijheid;
  2. vertrouwen op God doordringt het hele leven;
  3. verantwoordelijkheid voor medemens en schepping.

Kortweg, aldus De Vries, de drie V‘s: vrijheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid.
   
Om de weg te gaan die wordt beschreven in De kracht van het Nu dien je de indentificatie me je analytische geest en het daardoor gecreërde onechte zelf, het ego, te laten varen. We zijn ons denken niet. We kunnen onszelf van psychische pijn verlossen. Je authentieke kracht wordt pas gemobiliseerd door je over te geven aan het Nu. Hier vinden we vreugde en zijn we in staat ons ware zelf te omarmen.

Daar komen we er ook achter dat we al 'heel' en 'volmaakt' zijn. Velen zullen tijdens het lezen van dit boek vaststellen dat de grootste blokkades om in het Nu te komen onze relaties zijn, dat wil zeggen de manier waarop we in onze relaties staan. Relaties kunnen echter ook een toegang zijn om tot verlichting te komen, mits we ze wijs benutten zodat ze bijdragen aan onze bewustwording en we daardoor in staat zijn meer liefde te geven.

Als we volledig aanwezig kunnen zijn en iedere stap in het Nu kunnen zetten, kunnen we de werkelijkheid ervaren van zaken als 'overgave', 'vergeving' en 'het onnoembare'. Zo kunnen we onszelf openstellen voor de transformerende ervaring van De kracht van het Nu.
   

De Boeddha, de dharma en de sangha vormen samen de drie juwelen die het boeddhisme kernmerken als levende traditie. Waar de drie juwelen voor staan en hoe we ons ermee kunnen verbinden, is het centrale thema van dit boek.

Hebzucht, agressie en onverschilligheid zijn niet eigen aan de mens, ze zijn eigen aan de niet ontwaakte mens - de mens met een egocentrische levenshouding die de wereld om zich heen enkel ziet als consumptiegoed. Door zich te bevrijden van de drie vergiften, is de overtuiging van de boeddhist, gaat deze meer vanuit zijn boeddhanatuur leven.
   

Kees Waaijman brengt het veelvormige verschijnsel van de spiritualiteit in kaart: de spiritualiteit van gewone mensen, de grote spirituele tradities en de kracht van tegenbewegingen. Dit overzicht vormt de grondslag voor de beantwoording van vragen als: Wat is spiritualiteit eigenlijk? Hoe kun je het onderwerp wetenschappelijk benaderen?

Welke vormen van spiritualiteit zijn er en hoe kun je die beschrijven? Hoe kunnen spirituele teksten deugdelijk worden gelezen? Welke thema's bestaan er in het veld van spiritualiteit en hoe kun je die zinvol aanpakken? Wat is geestelijke begeleiding en wat kun je daarvan leren?
   
Veel vaker dan voorheen worden tegenwoordig de woorden spiritualiteit en leiderschap gebruikt. Organisaties hebben oog gekregen voor de waarde van mensen, hun individualiteit en authenticiteit, hun behoefte aan zelfre?ectie en bewegingsvrijheid, hun vermogen tot creativiteit. Begrippen als hart en ziel worden niet alleen van toepassing verklaard op individuele mensen, maar ook op organisaties. In het verlengde daarvan wordt de organisatie niet langer gezien als een overlevingsmechanisme dat moet inspelen op kansen en bedreigingen in de omgeving, maar als een organisme dat medeverantwoordelijkheid kan nemen voor die omgeving. Bij het klassieke beeld van organiseren paste het begrip management, bij het nieuwe, door sommigen postmodern genoemde beeld van organiseren past het begrip leiderschap.

Volgens Wessel Ganzevoort zijn leiderschap en spiritualiteit nauw verwante begrippen. Sterker nog: hij noemt leiderschap en leiderschapsontwikkeling een spirituele opgave. We kunnen niet volstaan met het toepassen van psychologische regels. Die laten te weinig ruimte voor het wonder, voor de ongehoorde complexiteit en dynamiek van menselijke ontwikkeling, voor het verkennen van het ongekende, voor datgene wat geen naam meer heeft, waarvoor geen woorden meer zijn.
   

In de geschiedenis van de spiritualiteit zijn ruwweg twee stromingen te onderscheiden: spiritualiteit van bovenal en van onderop. De tweede drukt uit dat God niet alleen in de bijbel en via de kerk spreekt, maar ook en juist door onszelf, door ons lichaam, onze gevoelens en zelfs onze zwakheden heen. De beide auteurs, benedictijnen uit Duitsland, bespreken aan de hand van bijbelse voorbeelden en uit de monastieke traditie, hoe zo'n spiritualiteit van onderop zich ontwikkelt; in dialoog met eigen gedachten en gevoelens, in de omgang met de ervaring van zwakheden, onmacht en falen. Ze wijzen ook op de kracht van nederigheid en van de humor als christelijke grondhouding. Een zeer verhelderend boek, dat laat zien dat spiritualiteit zeker niet is voorbehouden aan monniken en geen wereldvreemde bezigheid is, maar juist broodnodig voor een gezonde christelijke geest.
   

Individuen, groepen en organisaties bevinden zich in een proces van voortdurende verandering, omvorming en groei. Dit boek laat zien dat op al die drie gebieden in wezen sprake is van één en hetzelfde ontwikkelingsproces. Het proces doorloopt zeven fasen. De auteur beschrijft aan de hand van voorbeelden uit de praktijk hoe deze zeven fasen op het gebied van de individuele ontwikkeling, de ontwikkeling van relaties en groepen én die van commerciële en ideële organisaties te herkennen zijn. Op die wijze kan bijvoorbeeld een team of een afdeling binnen een organisatie nagaan in welke van de zeven fasen men zich bevindt, wat juist in die fase de opgaven en de valkuilen zijn en hoe de weg - idealiter - verder gaat.

Zij onderscheidt de volgende zeven fasen:

  1. de theocratische organisatie
  2. de autocratische organisatie
  3. de bureaucratische organisatie
  4. de transformerende organisatie
  5. de op morele waarden en principes gebaseerde organisatie
  6. de organisatie als nieuwe gemeenschap
  7. de organisatie als bijdrager aan de wereldontwikkeling

Naast de uiterlijke kant van deze processen kunnen we nog een innerlijke kant onderscheiden. Het groeiproces door de zeven fasen is namelijk in essentie een spiritueel ontwikkelingsproces. Uiteindelijk is 't het geestelijke dat zich in de mens wil manifesteren. Dat bepaalt zin en richting van zijn leven en geeft de impuls tot koerswijzigingen en veranderingen. Ook op groeps- en organisatieniveau zijn die geestelijke impulsen werkzaam. juist door het op waarde schatten van die innerlijke aspecten krijgen zowel individuele problemen als vraagstukken op organisatieniveau een totaal andere dimensie. Ze overstijgen de puur rationele benadering, die in de sfeer van organisatieadvies en consultancy de gangbare is.
   
De voordrachten van Almaas zijn zo gerangschikt dat de verschillende stadia van realisatie zich in een volgorde aandienen zoals die doorgaans door de student ervaren wordt. Ze beginnen met de hoedanigheden en vragen die het belangrijkst zijn als men begint met het werken aan zichzelf, zetten zich voort naar steeds diepere en subtielere stadia en culmineren in een gedetailleerd inzicht in de meest volwassen kenmerken en voorwaarden van realisatie.
   
Voeding speelt wellicht een belangrijke rol in uw leven dan u vermoedt. Bent u zich bewust van wat u eet en waarom? Voeding die bij u past laat u groeien en bouwt u op. Voeding die niet bij u past doet het tegenovergestelde. Dat geldt zeker ook voor kinderen die nog in de groei zijn. Maar welke voeding is passend? Er is nimmer erg veel slecht voedsel te koop. Daarom wordt uitgebreid ingegaan op de vraag hoe we gezonde voeding kunnen herkennen en waarom die zo 'gezond' is. Maar ook dan moeten we nog verder selecteren: welke voeding past bij mij, bij mijn kind, bij mijn partner? Dit boek laat zien hoe we die keuzes kunnen maken. Wanneer een kind of volwassene de voeding eet die bij hem past, wordt hij gezond en innerlijk sterk. Kent u het beeld van de roos die haar knop ontvouwt naar het licht: een beeld van schoonheid, kracht en liefde. Zo zijn wij ook diep van binnen. De juiste voeding helpt ons deze kwaliteit naar buiten te brengen in het dagelijkse keven. Voeding en spiritualiteit is ook van bijzondere waarde voor volwassenen en ouders van kinderen die een voedselovergevoeligheid hebben of voor die mensen die sommige soorten voedsel echt niet willen eten, vlees en melk bijvoorbeeld, of die maar heel weinig verschillenden producten lusten. Diepgaand, maar toch praktisch wordt uitgelegd hoe u daarmee om kunt gaan. Vanuit verschillende invalshoeken wordt naar voeding gekeken: psychologisch, filosofisch, natuurgeneeskundig, ecologisch en spiritueel. Kortom een praktsche wegwijzer naar heelheid voor het kind, de volwassene en voor de aarde.
   

Het aantal mensen dat tegenwoordig streeft naar persoonlijke "verlichting" of "eenheidsbewustzijn" neemt sterk toe. Ken Wilber wordt in Amerika beschouwd als één van de belangrijkste "New Age"-schrijvers. Hij is hoofdredakteur van het tijdschrift Re-vision en publiceerde al verschillende boeken. Achtereenvolgens bespreekt hij vier bewustzijnsniveaus: persona, ego, totale organisme, eenheidsbewustzijn. Daarna geeft hij bij elk niveau de psychotherapieën en of trainingen, meditatiemethoden aan om de zelf gemaakte en vermeende grenzen te onderzoeken en te slechten.

Ervaring kan niet overgedragen worden, dat blijft over. In eenvoudige stijl geschreven inleidend werk voor de zoekers naar persoonlijke transformatie.
   
In dit handboek voor spirituele ontwikkeling laat Roger Walsh zien dat er in leder mens kernkwaliteiten sluimeren, die hij zich bewust kan maken en verder kan uitbouwen. Daarbij baseert Walsh zich op spirituele leerstellingen en universele beginselen van diverse religies, die de mens al eeuwenlang hebben geïnspireerd het beste in zichzelf naar boven te halen. De manier waarop Walsh van de verschillende elementen uit uiteenlopende culturen een samenhangend geheel maakt, is verrassend. Ook de afwisseling van reflecties en oefeningen die in het dagelijkse leven direct toepasbaar zijn, maken dit boek tot een waardevolle toevoeging aan de reeds bestaande spirituele literatuur.
   

Beschrijvingen zelfhulpboeken

 

Populaire weblog onderwerpen: